Bầu phanh hơi là gì?

Bầu phanh hơi (Service Brake Chamber) là bộ phận sử dụng khí nén để tạo lực đẩy lên cần đẩy (push rod), từ đó truyền lực đến tay chỉnh phanh (slack adjuster) và cam phanh để hãm bánh xe.

Loại bầu này chỉ hoạt động khi người lái đạp bàn đạp phanh và không có chức năng giữ xe khi đỗ.

Cấu tạo

Bầu phanh hơi gồm các bộ phận:

• Vỏ bầu bằng thép.
• Màng cao su (diaphragm).
• Lò xo hồi vị.
• Ty đẩy (push rod).
• Đầu nối khí nén.
• Kẹp giữ vỏ bầu.

Nguyên lý hoạt động

• Khi đạp phanh: Khí nén đi vào bầu phanh, ép màng cao su dịch chuyển, đẩy ty đẩy tác động lên cơ cấu phanh.
• Khi nhả phanh: Khí nén được xả ra ngoài, lò xo hồi vị đưa màng và ty đẩy về vị trí ban đầu.

Bầu tích năng là gì?

Bầu tích năng (Spring Brake Chamber), còn gọi là bầu phanh lò xo, là loại bầu phanh kết hợp phanh làm việc và phanh đỗ trong cùng một cụm.

Bên trong có lò xo tích năng rất lớn, luôn có xu hướng ép phanh. Chỉ khi được cấp đủ khí nén, lò xo mới bị nén lại để nhả phanh.

Đây là bộ phận đảm bảo xe không bị trôi khi đỗ và tự động phanh khi mất áp suất khí nén.

Cấu tạo bầu tích năng

Bầu tích năng gồm hai phần:

1. Bầu phanh làm việc

• Màng cao su.
• Ty đẩy.
• Lò xo hồi.
• Cổng cấp khí.

2. Bầu tích năng

• Lò xo tích năng cỡ lớn.
• Piston.
• Buồng khí nhả phanh.
• Ty truyền lực.

Nhìn bên ngoài, bầu tích năng thường dài hơn bầu phanh hơi vì có thêm khoang chứa lò xo.

So sánh bầu phanh hơi và bầu tích năng

Tiêu chí	Bầu phanh hơi	Bầu tích năng
Chức năng	Phanh khi đạp bàn đạp	Phanh làm việc + phanh đỗ
Nguồn tạo lực	Khí nén	Khí nén + lò xo tích năng
Khi mất hơi	Không tự phanh	Tự động khóa phanh
Đỗ xe	Không giữ xe	Giữ xe an toàn
Kích thước	Nhỏ hơn	Lớn hơn
Cấu tạo	Một khoang	Hai khoang
Giá thành	Thấp hơn	Cao hơn
Mức độ an toàn	Thấp hơn	Cao hơn

 

Phân biệt bằng hình dáng

Quan sát bên ngoài có thể nhận biết khá dễ:

Bầu phanh hơi

• Chỉ có một khoang tròn.
• Một đầu nối khí.
• Chiều dài ngắn.

Bầu tích năng

• Có hai khoang nối liền nhau.
• Thân dài hơn.
• Có nhiều cổng khí.
• Thường có bu lông xả lò xo khẩn cấp (caging bolt).

Vị trí lắp trên xe

Bầu phanh hơi

Thường lắp:

• Cầu trước.
• Một số xe tải nhẹ.
• Những vị trí chỉ cần phanh làm việc.

Bầu tích năng

Thường lắp:

• Cầu sau xe đầu kéo.
• Xe ben.
• Xe tải nặng.
• Xe khách.
• Sơ mi rơ moóc.

Ưu điểm của bầu tích năng

So với bầu phanh hơi thông thường, bầu tích năng có nhiều ưu điểm:

• Giữ xe an toàn khi đỗ.
• Tự động phanh khi mất hơi.
• Giảm nguy cơ xe tự trôi.
• Đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn hiện đại.
• Phù hợp với xe tải nặng và xe đầu kéo.

Dấu hiệu hư hỏng

Bầu phanh hơi

• Rò rỉ khí.
• Màng cao su rách.
• Ty đẩy kẹt.
• Phanh yếu.
• Tiếng xì hơi khi đạp phanh.

Bầu tích năng

• Không nhả phanh dù đủ áp suất.
• Xe bị bó phanh.
• Phanh tay không giữ.
• Rò rỉ khí ở khoang tích năng.
• Lò xo tích năng hỏng hoặc gãy.

Lưu ý khi sửa chữa

Bầu tích năng không được tự ý tháo rời nếu không có dụng cụ chuyên dụng. Lò xo tích năng bên trong chịu lực rất lớn, có thể bung mạnh và gây chấn thương nghiêm trọng.

Khi cần sửa chữa hoặc thay thế, nên:

• Xả hết áp suất khí nén trong hệ thống.
• Sử dụng bu lông khóa lò xo (caging bolt) theo đúng quy trình của nhà sản xuất.
• Thực hiện tại xưởng có kỹ thuật viên được đào tạo.

Nên thay khi nào?

Nên thay mới khi:

• Bầu bị rò rỉ khí.
• Màng cao su rách.
• Ty đẩy cong hoặc kẹt.
• Vỏ bầu bị nứt, móp nặng hoặc gỉ sét nghiêm trọng.
• Bầu tích năng không còn giữ hoặc nhả phanh đúng cách.

Kết luận

Bầu phanh hơi và bầu tích năng đều là những bộ phận quan trọng trong hệ thống phanh hơi, nhưng có chức năng khác nhau. Bầu phanh hơi chỉ phục vụ phanh làm việc khi người lái đạp phanh, trong khi bầu tích năng vừa thực hiện phanh làm việc, vừa đảm nhiệm phanh đỗ và tự động khóa phanh khi hệ thống mất áp suất khí nén. Nhờ tính năng an toàn này, bầu tích năng được sử dụng rộng rãi trên xe đầu kéo, xe tải nặng và các phương tiện thương mại hiện đại.